Birlikte İ.K.; Ülkemizde insan gücüne katkı sağlayacak stratejilerin geliştirilmesinde ve uygulanmasında öncü rol üstlenmek amacı ile hareket eden bir sivil toplum örgütüdür.

 

Çalışma Hayatında İkale Sözleşmesi

İkale;  tarafların iş sözleşmesini, doğal yollar dışında, karşılıklı anlaşma ile bozmasıdır. Taraflardan birinin karşı tarafa ilettiği iş sözleşmesinin, karşılıklı feshe ilişkin sözleşme yapılmasını içeren bir açıklamanın (icap) ardından, diğer tarafın da bunu kabulü ile ikale sözleşmesi (bozma) kurulmuş olur.

İkale sözleşmesi tarafların serbest iradeleriyle yapıldığından, iş akitlerinin belirli süreli sözleşme ya da belirsiz süreli sözleşme olduğunun bir önemi bulunmaz.

İkale sözleşmesi yasalarımızda yer almadığından bu hukuki boşluk Yargıtay kararlarında yer alarak çalışma hayatına girmiştir. İkale sözleşmesinin şekli, yapılması, kapsam ve geçerliliği Borçlar Kanunu hükümlerine göre değerlendirilecektir. İş sözleşmesinin ikale yoluyla sona erdirilmesi, İş Hukuku’nu yakından ilgilendirdiği için iş sözleşmesinin yorumunda olduğu gibi genel hükümler dışında işçi yararına yorum ilkesi göz önünde tutacaktır. Yani mahkemeler olayı incelerken, işçinin işverenle ikale sözleşmesi yaparken makul bir yararın olması gerekir.

Makul yarar ise;

Mahkeme, icap ve kabulün kimden (işçiden mi yoksa işverenden mi) geldiğini de dikkate alarak, kıdem ve ihbar tazminatının dışında işçiye, ekstra bir maaş veya 4 aylık boşta geçen sürelerin ücretinin işçiye   ödenip ödenmediği veya işçiye tanınan başka bir menfaatin sağlanıp sağlanmadığı araştırılıp, makul bir yararın niteliğine göre karar  vermelidir. Yoksa işçi, ikale sözleşmesi ile 4447 sayılı yasa kapsamında işsizlik sigortasından da yararlanamadığı gibi, tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirmeleri iş sözleşmesinin feshi niteliğinde olmadığından, iş güvencesi hükümlerinden de yararlanamayacaktır. İkale sözleşmesi eğer işçi lehine yarar sağlarsa işveren de işe iade davasının sonuçlarından  kendini koruyarak, avukatlık ücreti ve mahkeme masraflarından  kurtulmuş olacaktır.

İkale sözleşmesinin geçerliliği konusunda bütün bu hususlar dikkate alınarak değerlendirmeye gidilmelidir.

İkale Sözleşmesinin Gelir Vergisi Yönünden Durumu

 "İş akdinin tarafların karşılık anlaşması ile sonlandırılması, işçiye yapılabilecek ödemeler konusunda da yine tarafların karşılıklı iradesi ile belirlenmesi sonucunu doğuran ikale anlaşması kapsamında işçiye yapılan kıdem tazminatı ödemesi, İş Kanunu’nda tanımlanan kıdem tazminatı niteliğinde bir ödeme değildir. Bu sebeple ikale sözleşmesi gereğince ödenen kıdem tazminatının, İş Kanunu hükümlerine göre ödenen kıdem tazminatını gelir vergisinden istisna kabul eden GVK' nın 25/7. maddesi hükmünden yararlanması ve vergiden istisna edilmesi mümkün değildir. Bu ödemenin GVK' nın 61. maddesi gereğince ücret olarak nitelendirilmesi ve tevkifata tabi tutulması gerekir." (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 3.6.2008 tarih ve 12268 sayılı özelgesi)

GVK’ nın madde 61’e göre (Değişik madde: 24/12/1980 - 2361/43 md.)  ücret; işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.

İkale sözleşmelerinde fesih bildirim süresi yer almadığından, bu süreye uyulmadığı takdirde İhbar tazminatı ödenmesi söz konusu değildir. İkale sözleşmesinde İhbar tazminatı adı altında bir ödeme yapılmışsa ücret olarak değerlendirilir.

GVK madde 97’ye göre de işverenler, hizmet erbabına ödedikleri ücretlerden 94. madde gereğince yaptıkları vergi tevfikatını Vergi Usul Kanunu’nda yazılı ücret bordrosunda veya bordro yerine geçen diğer kayıtlarda göstermeye mecburdurlar.

Sonuç olarak;

İkale sözleşmesinde kıdem ve ihbar tazminatı adı altında yapılan ödemeler GVK ‘nda ücret olarak kabul edilir. Ücret olarak yapılan ödemelerden SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilerek kayıtlara alınır.

Orhan KILAVUZ

Kategori: İş Hukuku Uygulamaları

Birlikte İnsan Kaynakları
Aralık 22, 2011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Kullanıcı Girişi

E-Posta Adresi

Şifre

Şifremi Unuttum!

Kayıt Ol!